Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc đang ở bước nào trong hành trình hướng tới Di sản thế giới?

Ngày 16/7/2026, Ninh Bình tổ chức hội thảo quốc tế nhằm đánh giá giá trị nổi bật toàn cầu và định hướng xây dựng hồ sơ cho khu cảnh quan văn hóa – sinh thái Voọc mông trắng Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc. Đây mới là giai đoạn nghiên cứu, tham vấn khoa học, không phải thông tin UNESCO đã công nhận một di sản mới.

Hai ngày khảo sát và tham vấn chuyên gia

Theo Kế hoạch số 236/KH-UBND của UBND tỉnh Ninh Bình, chương trình được tổ chức trong hai ngày 15 và 16/7/2026.

Ngày 15/7, các chuyên gia khảo sát những khu vực dự kiến thuộc không gian nghiên cứu. Hoạt động thực địa tập trung vào cảnh quan, địa chất, địa mạo, hệ sinh thái, đa dạng sinh học và các yếu tố văn hóa có liên quan.

Sáng 16/7, hội thảo chính thức diễn ra tại phường Hoa Lư với khoảng 150 đại biểu. Thành phần dự kiến có đại diện Văn phòng UNESCO tại Hà Nội, IUCN Việt Nam, các tổ chức bảo tồn, viện nghiên cứu, nhà khoa học và cơ quan chuyên môn của tỉnh.

Mục tiêu của chương trình là kiểm tra những kết quả nghiên cứu bước đầu, xác định cơ sở khoa học và thảo luận phạm vi có khả năng hình thành khu vực đề cử, vùng đệm, vùng chuyển tiếp.

Ba tiêu chí nào đang được nghiên cứu?

Các nhóm chuyên gia tập trung xem xét tiêu chí (v), (ix) và (x) trong hệ thống tiêu chí của UNESCO.

Tiêu chí (v) liên quan đến hình thức cư trú truyền thống, sử dụng đất hoặc sự tương tác tiêu biểu giữa con người với môi trường. Với khu vực nghiên cứu, nội dung cần làm rõ là quá trình cộng đồng thích nghi với cảnh quan karst, tài nguyên nước, đất đai và hệ sinh thái qua thời gian.

Tiêu chí (ix) xem xét các quá trình sinh thái, sinh học đang tiếp diễn trong sự phát triển của hệ sinh thái. Tiêu chí (x) tập trung vào những môi trường sống tự nhiên có ý nghĩa đối với bảo tồn đa dạng sinh học.

Quần thể Voọc mông trắng, hệ sinh thái núi đá vôi và khả năng kết nối sinh thái giữa Vân Long, Kim Bảng, Tam Chúc là những dữ liệu quan trọng. Tuy nhiên, việc lựa chọn tiêu chí cuối cùng phải dựa trên nghiên cứu so sánh quốc tế và đánh giá của các cơ quan tư vấn.

Vì sao ranh giới đề cử là vấn đề khó?

Một hồ sơ Di sản thế giới không chỉ liệt kê các điểm có cảnh quan đẹp. Khu vực đề cử phải thể hiện được tính toàn vẹn, khả năng bảo vệ lâu dài và mối liên hệ giữa các hợp phần.

Vân Long, Kim Bảng và Tam Chúc có những không gian tự nhiên, văn hóa và hoạt động kinh tế khác nhau. Việc khoanh vùng phải tính đến khu dân cư, khai thác khoáng sản, sản xuất công nghiệp, giao thông và sinh kế của cộng đồng.

Nếu ranh giới quá hẹp, những giá trị cần bảo vệ có thể bị chia cắt. Nếu phạm vi quá rộng nhưng thiếu cơ chế quản lý thống nhất, hồ sơ sẽ khó chứng minh khả năng bảo tồn hiệu quả.

Bởi vậy, hội thảo còn xem xét hành lang kết nối sinh thái, vùng đệm và khả năng mở rộng không gian nghiên cứu khi cần thiết.

Hội thảo chưa đồng nghĩa đã nộp hồ sơ UNESCO

Theo quy trình của UNESCO, một địa điểm phải được đưa vào Danh sách dự kiến của quốc gia trước khi hồ sơ đề cử chính thức có thể được xem xét. Sau đó còn có các bước đánh giá sơ bộ, xây dựng hồ sơ, thẩm định bởi cơ quan tư vấn và quyết định của Ủy ban Di sản thế giới.

Chương trình tại Ninh Bình đang phục vụ việc hoàn thiện định hướng và luận cứ khoa học. Vì vậy, cách diễn đạt “Ninh Bình sắp có thêm Di sản thế giới” là sớm hơn trạng thái thực tế.

Ngay cả khi hồ sơ được hình thành, thời gian nghiên cứu, tham vấn và đánh giá có thể kéo dài. Kết quả còn phụ thuộc chất lượng hồ sơ, kế hoạch quản lý, sự tham gia của cộng đồng và cam kết bảo tồn.

Giá trị trước mắt nằm ở bảo tồn liên vùng

Hướng nghiên cứu Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc tạo cơ hội nhìn hệ sinh thái núi đá vôi như một không gian liên tục, thay vì quản lý từng điểm riêng lẻ.

Các dữ liệu về quần thể Voọc mông trắng, sinh cảnh, nguồn nước, hang động và hoạt động của con người có thể được chuẩn hóa để phục vụ quản lý ngay cả khi quá trình đề cử còn dài.

Việc quan trọng sau hội thảo là công khai kết quả nghiên cứu, làm rõ ranh giới dự kiến và xây dựng cơ chế phối hợp giữa các địa phương, ngành du lịch, văn hóa, môi trường và cộng đồng dân cư. Danh hiệu là mục tiêu dài hạn; bảo vệ được cảnh quan và sinh cảnh ngoài thực tế mới là nền tảng quyết định.