Sau vụ gặt, rơm rạ ở Ninh Bình nên được xử lý thế nào?

Khói từ những ruộng vừa thu hoạch tiếp tục xuất hiện tại một số địa phương của Ninh Bình, ảnh hưởng đến không khí và tầm nhìn trên đường. Trong khi đó, rơm rạ có thể được thu gom, ủ phân, trồng nấm hoặc sử dụng trong chăn nuôi nếu tổ chức được chuỗi xử lý phù hợp.

Đốt là cách nhanh nhưng để lại nhiều hệ quả

Sau khi thu hoạch lúa, khoảng thời gian chuẩn bị cho vụ mới thường khá ngắn. Khi nhu cầu sử dụng rơm làm chất đốt hoặc thức ăn chăn nuôi giảm, một số hộ lựa chọn đốt trực tiếp tại ruộng để giải phóng mặt bằng nhanh.

Vấn đề không dừng ở mùi khói. Những đám cháy gần quốc lộ, tỉnh lộ và đường liên xã có thể làm giảm tầm nhìn của người điều khiển phương tiện. Tro và khói cũng ảnh hưởng khu dân cư, đặc biệt vào những ngày ít gió.

Báo Ninh Bình ngày 13/7 phản ánh tình trạng đốt rơm rạ sau vụ gặt gây lãng phí tài nguyên, ô nhiễm môi trường và cản trở giao thông tại nhiều địa phương.

Đốt rơm còn làm mất phần lớn nguồn hữu cơ có thể được đưa trở lại đất. Lượng tro còn lại không thể thay thế đầy đủ cho nguồn mùn và dinh dưỡng đã bị tiêu hao trong quá trình đốt.

Cày vùi ngay dưới ruộng ngập nước cũng chưa tối ưu

Không đốt không có nghĩa có thể cày vùi rơm tươi xuống ruộng trong mọi điều kiện.

Khi rơm rạ bị phân hủy trong môi trường ngập nước, thiếu oxy, quá trình yếm khí có thể phát sinh khí mê-tan. Nếu khoảng cách giữa hai vụ ngắn, rơm chưa phân hủy hoàn toàn còn có nguy cơ ảnh hưởng sự phát triển của cây lúa non.

Hướng dẫn của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia khuyến nghị không vùi rơm trong ruộng đang ngập nước. Trường hợp không thể thu gom do mưa hoặc điều kiện máy móc, cần rút nước trước khi cày vùi và kết hợp chế phẩm sinh học phù hợp.

Phần gốc rạ có thể được băm, làm dập hoặc cày xới trong điều kiện ruộng không bị ngập. Thời gian và kỹ thuật cụ thể cần được cán bộ khuyến nông hướng dẫn theo mùa vụ, giống lúa và điều kiện đồng ruộng tại địa phương.

Có thể tạo thêm giá trị từ rơm khô

Rơm khô, không bị mốc và đáp ứng yêu cầu chất lượng có thể được dùng làm nguyên liệu trồng nấm, thức ăn cho đại gia súc, đệm lót sinh học hoặc che phủ cây trồng.

Rơm ướt hoặc bắt đầu hoai mục có thể dùng để phủ gốc cây, phủ mặt luống. Rơm đã mốc cần được ủ hoai hoàn toàn trước khi dùng làm phân hữu cơ, không nên sử dụng trực tiếp làm thức ăn chăn nuôi.

Một hướng khác là ủ rơm rạ theo phương pháp hiếu khí. Rơm được thu gom, phối trộn chế phẩm và đảo định kỳ để bảo đảm thông thoáng. Sau thời gian xử lý, nguyên liệu có thể chuyển thành phân hữu cơ giúp bổ sung mùn và cải thiện khả năng giữ ẩm của đất.

Phương án này không đơn giản là chất rơm thành đống rồi để tự phân hủy. Độ ẩm, không khí, chế phẩm và thời gian đảo trộn đều ảnh hưởng chất lượng phân sau ủ.

Khó nhất nằm ở khâu tổ chức thu gom

Từng hộ riêng lẻ thường không có đủ rơm, mặt bằng hoặc thiết bị để hình thành hoạt động kinh tế ổn định. Máy cuốn rơm cũng khó phát huy hiệu quả nếu ruộng nhỏ, đường vào hẹp hoặc lịch thu hoạch giữa các hộ quá phân tán.

Do đó, hợp tác xã hoặc tổ dịch vụ có thể đóng vai trò kết nối. Đơn vị này tổ chức lịch gặt, máy cuốn, điểm tập kết và đầu ra cho rơm sau thu gom.

Muốn mô hình duy trì được, cần xác định người mua trước khi thu gom quy mô lớn: cơ sở trồng nấm, trang trại chăn nuôi, đơn vị sản xuất phân hữu cơ hoặc hộ làm vườn. Nếu chỉ cuốn rơm rồi chất đống, nguy cơ cháy và ô nhiễm vẫn còn.

Các xã cũng cần rà soát vị trí thường xuyên xảy ra đốt đồng gần đường giao thông và khu dân cư, kết hợp tuyên truyền với việc giới thiệu giải pháp thay thế khả thi.

Không nên áp dụng một cách xử lý cho mọi loại rơm

Rơm khô sạch, rơm ướt, rơm mốc và gốc rạ trên đồng cần được xử lý khác nhau. Điều kiện ruộng, thời gian xuống giống vụ sau và đầu ra tại địa phương cũng quyết định phương án phù hợp.

Giảm đốt rơm rạ sẽ khó đạt kết quả nếu chỉ dừng ở vận động người dân. Cần hình thành dịch vụ thu gom, quy trình kỹ thuật, điểm tập kết an toàn và thị trường tiêu thụ.

Khi những mắt xích này kết nối được với nhau, rơm rạ mới thực sự chuyển từ thứ cần loại bỏ sau vụ gặt thành nguồn nguyên liệu của nông nghiệp tuần hoàn.